ارتباطات يكی از نيازهای حياتی بشريت است و انسان همواره به دنبال ابداع فن آورهائی بوده است كه بتواند با استفاده از آنان با ساير همنوعان خود ارتباط برقرار نمايد . در گذشته ای نه چندان دور كه انسان استفاده از اينترنت را تجربه نكرده بود ، ارتباطات محاوره ای صرفا" از طريق تلفن و به كمك خطوط PSTN ( برگرفته از Public Switched Telephone Network ) ، انجام می گرديد . در سيستم فوق ، سيگنال های صوتی آنالوگ با استفاده از كابل های مسی حمل و مبادله داده خصوصا" در مسافت های طولانی گرانقيمت و ارتباطات دوسويه ويديوئی رويائی بيش نبود ( در آن زمان صرفا" از تلويزيون استفاده می گرديد كه به عنوان يك رسانه دوسويه محسوب نمی گردد ).
در ساليان اخير ما شاهد اتفاقات جالبی بوده ايم كه هر يك به سهم خود تاثيری غيرقابل انكار در حيات بشريت داشته اند . ابداع كامپيوترهای شخصی ، فن آوری های جديد ارتباطی نظير تلفن های سلولی و نهايتا" اينترنت نمونه هائی در اين زمينه می باشند كه باعث شده است انسان بتواند با استفاده از سرويس های جديدی نظير نامه الكترونيكی ، چت و مواردی‌ ديگر با ساير افراد ارتباط برقرار نمايد .
در حال حاضر می توانيم نظاره گر يك انقلاب واقعی در عرصه ارتباطات باشيم . هر شخص با استفاده از كامپيوتر و اينترنت می تواند با ساير افراد مورد علاقه خود ارتباط برقرار نموده ، داده ئی را مبادله و يا از طريق امكانات نرم افزاری موجود با يكديگر گفتگو نمايند . ما نمی دانيم دقيقا" در آينده چه اتفاقی خواهد افتاد ولی اين را می دانيم كه كامپيوتر دارای نقشی محوری و اساسی در اين رابطه خواهد بود . اينترنت با سرعت بالا در همه جا استفاده خواهد شد و مردم با يكديگر به صورت صوتی و تصويری ارتباط برقرار خواهند نمود .
به هرحال ، رشد بی سابقه اينترنت در ساليان اخير اين نويد را می دهد كه بتوان از زيرساخت موجود به عنوان يك گزينه مطلوب به منظور ارتباطات استفاده نمود .

VoIP چيست ؟
VoIP ( برگرفته از Voice over internet protocol ) که با نام IP تلفنی نیز از آن یاد می شود ، امکان استفاده از اینترنت به منظور مکالمات تلفنی را فراهم می نماید . در مقابل استفاده از خطوط تلفن سنتی ، VoIP از فن آوری دیجیتال استفاده می نمايد و نیازمند یک اتصال broadband نظیر DSL است . هم اینک شرکت های متعددی سرویس فوق را در اختیار علاقه مندان قرار می دهند .
در واقع ، با استفاده از فن آوری VoIP صدای انسان توسط بسته های اطلاعاتی IP و از طريق اينترنت ارسال می گردد . VoIP می تواند به منظور تامين خواسته فوق از سخت افزارهای شتاب دهنده استفاده نمايد و يا از آن در يك محيط مبتنی بر كامپيوترهای شخصی استفاده گردد .

VoIP چگونه كار می كند ؟
در گذشته ای نه چندان دور ، پيشگامان عرصه های علمی به اين نتيجه رسيدند كه می توان يك سيگنال را به صورت ديجيتال و در يك مسافت طولانی ارسال نمود . بدين منظور می بايست قبل از ارسال سيگنال ، آن را با استفاده از يك مبدل آنالوگ به ديجيتال(ADC) ، ديجيتال و سپس ارسال و در نقطه پايانی انتقال،با استفاده از يك مبدل ديجيتال به آنالوگ(DAC) مجددا" آن را به آنالوگ تبديل نمود .
فن آوری VoIP نظير آنچه اشاره گرديد كار می كند . در ابتدا ، صدای ديجيتال شده در بسته های اطلاعاتی قرار می گيرد و پس از ارسال در مقصد مجددا" به صوت تبديل می گردد. با ذخيره اطلاعات به فرمت ديجيتال می توان بر روی آنان كنترل بهتری را اعمال نمود . مثلا" می توان آنان را فشرده ، مسير آنان را تعيين و يا آنان را به يك فرمت جديد ديگر تبديل نمود .
شبكه های مبتنی‌ بر پروتكل TCP/IP از بسته های اطلاعاتی IP تشكيل می گردند كه شامل يك هدر ( برای كنترل ارتباطات ) و يك paylaod به منظور مبادله داده می باشند . فن آوری VoIP از بسته های اطلاعاتی IP به منظور حركت در شبكه و رسيدن به مقصد نهائی استفاده می نمايد .

مزاياي VoIP
از­آن­جايي­كه با استفاده از VoIP شما از هر جايي كه به پهناي باند مناسب دسترسي داشته باشيد، مي­توانيد ارتباط برقرار كنيد، كاربران مي­توانند هنگام مسافرت ATAها يا IP Phoneهايشان را همراه داشته باشند و به تمام خدماتي كه تلفن خانگي­شان ارائه مي­دهد دسترسي داشته باشند.
برخي افراد از يك softphone براي دسترسي به سرويس VoIPشان استفاده مي­كنند. يك softphone يك نرم­افزار ويژه است كه سرويس VoIP را به كامپيوتر يا laptop شما load مي­كند. اين برنامه­ها اين امكان را به شما مي­دهد كه از طريق laptopتان از هرجاي دنيا كه به يك ارتباط با پهناي باند مناسب دسترسي داشته باشيد ارتباط تلفني برقرار كنيد.
اغلب شركت­هاي تلفني سنتي هزينه سرويس­هاي اضافي را در صورت حساب شما مي­گنجانند. در حالي­كه اگر از سرويس­دهنده­هاي VoIP استفاده كنيد، اين سرويس­ها استاندارد به حساب مي­آيد. سرويس­هايي مثل:
  • Caller ID
  • Call Waiting
  • Call Transfer
  • Repeat Dialing
  • Return Call
  • Three-way Dialing
بعضي از سرويس­دهندگان VoIP مزاياي بيش­تري در مورد فيلتر كردن تماس­هاي تلفني ارائه مي­دهند. اين قابليت­هاي اضافي به شما اين امكان را مي­دهد كه در مورد چگونگي انتقال تماس­هاي تلفني بر اساس اطلاعات Caller ID تصميم­گيري نمائيد. اين قابليت­ها به شما امكان انجام كارهاي زير را مي­دهد:
:: انتقال تماس تلفني به يك شماره تلفن خاص (Forwarding)
:: ارسال مستقيم تماس به Voicemail
:: ارسال پيغام اشغال بودن مشترك به تماس گيرنده
:: امكان سرويس در دسترس نبودن مشترك
بسياري از سرويس­هاي VoIP امكان بررسي Voicemail شما را از طريق اينترنت و يا توسط فايل پيوست نامه الكترونيكي كه به كامپيوتر يا PDA شما ارسال شده است را مي­دهد. در هنگام تهيه سرويس VoIP از سيستم تلفن و سرويس دهنده VoIP در مورد قابليت­هاي آن­ها و هزينه خدمات سوال كنيد.

براي مديران شبكه، سيستم تلفن VoIP به اين معني است كه به جاي دو شبكه تنها با يك شبكه روبرو هستند. جابجايي سيستم VoIP نيز به آساني صورت مي­گيرد. اين بدين دليل است كه اكثر سيستم­هاي تلفن مورد استفاده در شبكه VoIP داراي رابط Web بوده و به راحتي توسط مدير شبكه قابل مديريت هستند. پروسه MAC(Move, Add, Change) به راحتي قابل انجام خواهد شد و لازم نيست براي هر بار انجام MAC با سرويس­دهنده­تان تماس بگيريد. تمام اين­ها به معناي هزينه كم­تر براي سازمان شما مي­باشد.
يكي ديگر از منافعي كه براي شركت­هاي داراي VoIP مي­تواند وجود داشته باشد اين است كه شعب سازمان­ها مي­توانند در سرتاسر دنيا پراكنده شده باشند و نيازي به مجتمع بودن آن­ها نيست.

Voice (source) - > ADC - - - Internet - - - DAC - > Voice (dest)

نمایش تصویر در مقیاس بزرگ


مزايای استفاده از VoIP نسبت به PSTN
در زمان استفاده از خطوط PSTN ، كاربران عملا" هزينه زمان استفاده شده توسط شركتی كه مديريت خط PSTN را برعهده دارد ،‌ پرداخت می نمايند و هر اندازه كه بيشتر با تلفن صحبت نمايند هزينه بيشتری را نيز می بايست پرداخت نمايند. علاوه بر اين ، نمی توان بطور همزمان با بيش از يك شخص گفتگو نمود .
در فن آوری VoIP می توان هر زمان و با هر شخص گفتگو نمود . كافی است كه در آن مقطع زمانی ساير افرادی كه شما می خواهيد با آنان گفتگو نمائيد نيز به اينترنت متصل شده باشند . مكالمه برقرار شده تا زمان دلخواه ( مستقل از هزينه های مربوطه ) می تواند ادامه يابد. علاوه بر اين ، می توان در يك زمان با چندين نفر گفتگو نمود . در زمان گفتگو با ساير افراد و بطور همزمان می توان با آنان داده ئی ( نظير تصاوير ، نمودارها و تصاوير ويديوئی ) را نيز مبادله نمود .


چرا تاكنون از اين فن آوری در ابعاد گسترده ای استفاده نشده است ؟
در اين بخش لازم است به برخی مسائل حاصل از ائتلاف بين معماری VoIP و اينترنت اشاره گردد. مبادله داده صوتی می بايست به صورت بلادرنگ و بدون توقف انجام گردد و اين موضوع با معماری نامتجانس اينترنت كه ممكن است از تعدادی روتر ( ماشين هائی كه مسيريابی بسته های اطلاعاتی را انجام می دهند ) به منظور مسيريابی بسته های اطلاعاتی استفاده نمايد، همخوانی نداشته و می تواند باعث بروز مسائل خاصی نظير افزايش زمان RTT ( برگرفته Round Trip Time ) گردد . بنابراين ، می بايست با اعمال تغييرات لازم و بكارگيری فن آوری های ديگر ، زمينه استفاده موثر از فن آوری VoIP را فراهم نمود .

نحوه ايجاد يك اتصال VoIP
برای ايجاد يك ارتباط مبتنی بر VoIP ،‌ می بايست مراحل زير را دنبال نمود ( تمامی مراحل می بايست به صورت بلادرنگ انجام گردد).
  • تبديل سيگنال آنالوگ به ديجيتال : تبديل سيگنال صوتی آنالوگ به سيگنال ديجيتال ( مجموعه ای از صفر و يك ) توسط يك مبدل آنالوگ به ديجيتال ( ADC )
  • فشرده سازی سيگنال ديجيتال : پس از تبديل سيگنال صوتی به ديجيتال ، بيت های موجود می بايست بر اساس يك فرمت مناسب فشرده تا آماده ارسال گردند . در اين رابطه از پروتكل های متعددی استفاده می گردد . PCM و استاندارد ITU-T G.711 نمونه هائی در اين زمينه می باشند .
  • استفاده از يك پروتكل بلادرنگ : در اين مرحله ، بسته های صوتی در بسته های اطلاعاتی و با استفاده از يك پروتكل بلادرنگ ( عموما" RTP بر روی UDP ) قرار می گيرند.
  • استفاده از يك پروتكل سيگنالينگ : در اين مرحله لازم است از يك پروتكل سيگنالينگ به منظور فراخوانی كاربر استفاده گردد . پروتكل ITU-T H323 نمونه ای دراين زمينه می باشد .
  • تبديل سيگنال ديجيتال به آنالوگ : در سمت گيرنده ، می بايست بسته های اطلاعاتی از يكديگر مجزاء ، داده ها استخراج و به سيگنال های صوتی آنالوگ تبديل و در نهايت برای كارت صدا و يا تلفن ارسال گردند .
نحوه برقراري ارتباط
با سيستم­هاي VoIP به يكي از سه روش زير مي­توان ارتباط تلفني برقرار كرد:
ATA(gateway)
ساده­ترين روش برقراري ارتباط VoIP با استفاده از ATA(Analog Telephone Adaptor)ها كه gateway هم ناميده مي­شوند، مي­باشد. اين ابزارها اين امكان را به شما مي­دهند كه از تلفن­هاي آنالوگ استاندارد فعلي­تان استفاده كنيد(اگر هنوز از تلفن­هاي آنالوگ استفاده مي­كنيد). به آساني مي­توانيد handset استانداردتان را به ATA متصل كنيد، سپس ATA را به كامپيوتر يا ارتباط اينترنت­تان وصل كنيد. با اين كار قادر به برقراري ارتباط VoIP خواهيد بود. ATA سيگنال آنالوگ را از تلفن استاندارد شما مي­گيرد و آن را به سيگنال ديجيتال آماده براي انتقال در بستر اينترنت تبديل مي­كند. همراه برخي ATAها يك نرم­افزار هست كه روي كامپيوتر load مي­شود و شما را قادر مي­سازد كه آن را براي VoIP با دقت پيكربندي كنيد.
IP Phones
اين handsetها كاملاً شبيه handsetهاي استاندارد معمولي است. داراي يك كانكتور RJ 45 Ethernet به جاي كانكتورهاي استاندارد RJ 11 هستند. اين تلفن­ها تمام نرم­افزارها و سخت­افزارهاي لازم براي برقراري ارتباطات VoIP را به صورت built-in دارند. مستقيمأ به روتر شما وصل مي­شوند و يك ورودي سريع و مقرون به صرفه به دنياي VoIP فراهم مي­كنند.
كامپيوتر به كامپيوتر
اين روش آسان­ترين روش استفاده از تكنولوژي VoIP است. شركت­هاي زيادي هستند كه نرم­افزارهاي مقرون­به­صرفه­اي ارائه مي­دهند كه مي­توانيد براي اين نوع VoIP از آن­ها استفاده كنيد. معمولاً تنها مبلغي كه بايد پرداخت كنيد فقط هزينه ماهانه ISP است. تمام آن­چه كه نياز داريد يك ميكروفون،بلندگو، يك كارت صداي مناسب و يك ارتباط اينترنت با سرعت مناسب است.
شركت­هاي تلفني بزرگ امروزه با استفاده از VoIP هزاران تماس تلفني راه دور را از طريق يك circuit switch به درون يك IP gateway مسيردهي مي­كنند. اين داده­ها در طرف ديگر توسط يك gateway دريافت ­شده و سپس با يك circuit switch محلي ديگر مسيردهي مي­شود. هر روزه شركت­هاي بيش­تري سيستم­هاي تلفني VoIP را نصب مي­كنند و تكنولوژي VoIP در حال رشد است.

انتخاب يك سيستم تلفن VoIP
اگر شما تصميم به پياده­سازي سيستم VoIP در سازمان خود داريد، ابتدا مشخص كنيد كه كدام­يك از تجهيزات تلفني فعلي­تان را مي­توانيد حفظ كنيد. بدين ترتيب مي­توانيد به ميزان زيادي در هزينه­ها صرفه­جويي كنيد. بسياري از سيستم­هاي تلفن ديجيتال با افزودن كم­ترين سخت­افزار و به­روزرساني نرم­افزار داراي قابليت آدرس­دهي مي­شوند.
لاوه بر اين شما بايد مطمئن باشيد كه تمامي دستگاه­هاي مورد استفاده شما مانند فكس، پردازشگر كارت اعتباري، سيستم­هاي امنيتي و ... مي­توانند به صورت يكپارچه به سيستم تلفن VoIP شما متصل شود.
در آخر توصيه مي­شود كه هيچ­گاه سعي نكنيد با خريدن تلفن­هاي VoIP دست دوم در هزينه­ها صرفه­جويي كنيد. به خاطر داشته باشيد كه VoIP يك تكنولوژي جديد بوده و حتي ممكن است تجهيزات مربوط به يك سال قبل هم از رده خارج شده باشند. هم­چنين هزينه نصب چه تلفن شما نو باشد چه دست دوم تفاوتي نمي­كند، و حتي ممكن است در صورت استفاده از تلفن­هاي دست دوم مجبور شويد هزينه خدمات بيش­تري بپردازيد.